Ontwikkeling dodelijke technologie

Na twee jaar te hebben overgeslagen stonden leden van Enschede voor Vrede dit jaar weer aan de vooravond van Sinterklaas te flyeren bij speelgoedwinkels om vooral geen “oorlogsspeelgoed” te kopen. Bij eerdere acties volstond het uitgereikte pamfletje met de opmerking “jong geleerd is oud gedaan” en deed een beroep op pedagogen en andere deskundigen dat door dit oorlogsspeelgoed een gewenning aan het gebruik van geweld optrad en een basis werd gelegd voor grensoverschrijdend gedrag.

Dit jaar werd een directe link gelegd met de inzet van militaire drones waardoor de scheidslijn tussen spel en werkelijkheid vervaagde. Steeds meer worden commerciële computergames al ingezet in officiële militaire oefeningen omdat ze zo realistisch zijn en tegelijkertijd worden daadwerkelijk operaties in het veld via drones uitgevoerd waarbij de piloot annex boordschutter honderden zo geen duizenden kilometers verderop zit en oorlog voert via een beeldscherm en een aantal handels en knoppen. Alsof het een computerspel is. Daarmee was deze actie een soort herhaling van een eerdere actie die de vredesgroep in de Enschedese binnenstad hield en werd bovendien verwezen naar een door haar mede-georganiseerd mini-symposium over drones in de afgelopen Vredesweek.

Oorlog is geen spelletje

Vandaag is uitgeroepen tot "Internationale Actiedag tegen Drones". Terwijl onder andere bij onze oosterburen massaal gehoor werd gegeven aan oproepen om in actie te komen tegen deze onbewapende gevechtsvliegtuigen, bleef de actie in Nederland beperkt tot de publicatie door Stop Wapenhandel van een rapport over de financiering van de ontwikkeling en productie van deze vliegende killer robots vanuit onze pensioensfondsen en tot een straatactie in Enschede. Deze staatactie komt ten dele voort uit het mini-symposium dat Enschede voor Vrede samen met de Wetenschapswinkel tijdens de afgelopen Vredesweek op 24 september over drones organiseerde.

"ISIS kan F16's neerhalen" stond vanochtend met chococaleletters op de voorpagina van de Telegraaf. Bij Trouw was vanochtend een uitgave van Artsen zonder Grenzen bijgesloten, "In de Frontlinie" genaamd. Dat geeft precies het probleem aan. Bij de oorlogen waarbij het Westen is betrokken worden de Westerse militairen zo ver mogelijk buiten het zicht en het bereik van "de vijand" gehouden. Zo beperkt het Westen zich in de oorlog in Irak en Syrië zoveel mogelijk tot bombardementen uit de lucht en krijgen Nederlandse militairen in eigen land de opdracht zich zo weinig mogelijk in het openbaar in uniform te tonen omdat ze anders doelwit zouden zijn. De enige Westerlingen die "de vijand" te pakken kan nemen zijn de Westerlingen die wel hulp op de grond proberen te bieden. Journalisten en hulpverleners zoals die van Artsen zonder Grenzen. Met afschuw werd ook vandaag weer gereageerd op de onthoofding gisteravond van de 47-jarige Britse hulpverlener Alan Henning door IS. Die afschuw is terecht. Maar dit soort laffe moorden hangen ook wel degelijk samen met het feit dat het Westen meer belang lijkt te hechten aan de veiligheid van haar militairen dan aan die van haar niet-militaire burgers, laat staan die van de burgerbevolking ter plaatse.

Protest tegen een oorlog

De geboortedag van Mahatma Gandhi, 2 oktober, is enkele jaren geleden door de Verenigde Naties uitgeroepen tot de "Internationale Dag van Geweldloosheid". Uitgerekend op deze dag stemde de Tweede Kamer in met de Nederlandse deelname aan aan de oorlog tegen IS in Irak en Syrië. Vooruitlopend op die instemming waren eveneens vandaag al Nederlandse F16's naar een luchtmachtbasis in Jordanië overgevlogen om zo snel mogelijk aan de bombardementsvluchten boven Irak deel te kunnen nemen. "Het draagvlak voor een militair missie is nog nooit zo groot geweest," kraaide minister Timmermans vandaag in de Tweede Kamer. In Enschede klonk echter een dissident geluid.

Daar organiseerden de Aramese Beweging voor Mensenrechten, Enschede voor Vrede, de Samenwerkende Democratische Organisaties, de Socialistische Partij afdeling Enschede en de Turks-Mediterrane Alawatische Vereniging TAAB in de Enschedese binnenstad een protestactie tegen deze oorlog en tegen de Nederlandse deelname hieraan. Aan deze protestactie, die op een nog kortere termijn georganiseerd moest worden dan de ook al korte termijn waarop de Tweede Kamer de zgn. artikel-100-brief moest behandelen, namen uiteindelijk zo'n 30 mensen deel. Aan het winkelend publiek op deze koopavond werd een flyertje uitgedeeld met de volgende tekst:

De oorlog dichterbij

Deze laatste zaterdagmiddag van de Vredesweek begon met het verzamelen van handtekeningen voor het burgerinitiatief tegen kernwapens in de Enschedese binnenstad.

Daarna keren we 100 jaar terug in de tijd naar een verhandeling over de 100 jaar geleden uitgebroken Eerste Wereldoorlog in de Openbare Bibliotheek Enschede door Gerard Kocx.

Oorlog stopt niet bij de grens

Na een maand zaten we weer met Enschede voor Vrede en Pax Christi Bistum Münster in de Oase op de grens van Duitsland en Nederland. Vandaag was het een stuk droger dan toen en dus konden we vandaag wel rond het haardvuur zitten om ons met een grensoverschrijdend thema bezig te houden: het begin van de Eerste Wereldoorlog, deze nazomer 100 jaar geleden.

Dat lijkt een niet erg vanzelfsprekend thema voor een gezamenlijke bijeenkomst. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Nederland neutraal en probeerde de oorlog uit alle macht buiten de deur te houden. Daardoor hebben velen het idee dat de 100-jarige herdenking van het begin van de Eerste Wereldoorlog zoals dat in de landen om ons heen grootschalig plaatsvindt, hier in Nederland niet aan de orde is. Maar natuurlijk is de oorlog destijds niet geheel aan Nederland voorbijgegaan. Alleen al de enorme aantallen vluchtelingen die Nederland destijds moest opnemen hadden een grote impact op de toenmalige bevolking.

Oorlog in het Midden-Oosten

Terwijl de kranten vandaag volstaan met berichten over het besluit van de Nederlandse regering om actief deel te gaan nemen aan de oorlog tegen de Islamitische Staat in Irak en Syrië hoofdzakelijk door bombardementen uit te gaan voeren op gronddoelen in Irak, organiseren Enschede voor Vrede en de Turks-Mediterrane Alawitische Vereniging (TAAB) in het TAAB-gebouw in Hengelo een bijeenkomst met Meltem Halaceli over de door hemzelf opgetekende memoires van haar grootvader over zijn ervaringen als Arabisch-Alawitisch soldaat in het Ottomaanse leger ten tijde van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende Turkse Onafhankelijkheidsoorlog.

Meltem Halaceli is zelf in Twente geboren en opgegroeid als dochter van Arabisch-Alawitische ouders afkomstig uit Turkije. Dat leidt al snel tot verschillende identiteiten. Ben je nu Nederlandse, Arabische of Turkse? Een jaar of tien geleden is ze Arabische Taal en Cultuur gaan studeren aan de Universiteit van Amsterdam en toen zij na enige tijd, als enige in haar familie, niet alleen Arabisch kon spreken maar ook kon lezen kreeg ze van haar vader een in het Arabisch geschreven boekje dat hij van zijn vader, haar grootvader, had gekregen, maar dat hij nooit had kunnen lezen. Ook Meltem Halaceli had moeite het te lezen, omdat het boekje niet in het klassiek Arabisch was geschreven maar in een specifiek Noord-Syrisch dialect dat alleen in het huidige Zuid-Turkije wordt gesproken en overigens als dialect op het punt staat uit te sterven omdat veel in Zuid-Turkije levende Arabische-Alawieten in toenemende mate geturkificeerd (en overigens ook gesoennitiseerd) worden. Het dialect is ook nog maar nauwelijks gedocumenteerd. Er bestaan geen woordenboeken of verhandelingen over dit dialect en er zijn überhaupt maar weinig documenten in dit dialect geschreven omdat het in de Arabischtalige wereld gebruikelijk is om klassiek-Arabisch te schrijven los van hoe het in een specifieke regio wordt gesproken. Daardoor kunnen mensen in de Arabischtalige regio wel elkaars geschriften lezen, maar elkaar nauwelijks verstaan.

De oorlog op afstand houden

In zijn introductie tot het vanavond op de Universiteit Twente gehouden mini-symposium “De twee gezichten van drones” illustreerde avond-voorzitter, mede-organisator en Wetenschapswinkelier Egbert van Hattem de voor deze avond gekozen titel aan de hand van twee nieuwsberichten van vandaag. Aan de ene kant worden drones ingezet bij de deze dagen opgevoerde luchtaanvallen boven Irak en Syrië, aan de andere kant maakte Deutsche Post DHL vandaag bekend om met drones medicijnen van de Oostfriese stad Norden naar het Waddeneiland Juist te brengen. Civiel en militair gebruik van drones. En het vage grensgebied daartussen. Dat staat vanavond centraal.

De eerste inleidster is UT-onderzoekster Raffaella Carloni van de het laboratorium voor Mechatronica en Robotica. Zij legt uit dat een drone feitelijk een vliegende robot is. Een onbemand vliegtuig of helikoptertje dat onbemand vliegt en dat ofwel autonoom danwel op afstand aangestuurd doet. Het laatstgenoemde heet “human in the loop”, het eerstgenoemd “human out of the loop”. Er is echter ook een tussenvorm (“human on the loop”) waarbij sommige dingen autonoom worden gedaan en andere op afstand worden aangestuurd of waarbij op afstand kan worden ingegrepen.

Onbruikbare wapens uit een verouderde oost-west-tegenstelling

Vanavond was Krista van Velzen van vredesorganisatie PAX (voorheen IKV Pax Christi) uitgenodigd om in de Enschedese Ambassade voor Vrede (in de Wonne) te spreken over kernwapens. Kernwapens? Dat was toch jaren ’80 met twee grote demonstraties en een Volkspetitionement? Die dingen zijn toch verdwenen met het einde van de Koude Oorlog?

Helaas, niets is minder waar, aldus Krista van Velzen. De tweede grote kernwapenstaten van weleer hebben weliswaar hele batterijen kernwapens opgeruimd, maar ze beschikken nog steeds over een aantal duizenden kernwapens. Genoeg om elkaar en de aarde te vernietigen. Het bovenstaande plaatje maakt duidelijk dat er, zoals bekend, ook andere kernwapenstaten zijn maar de Verenigde Staten en de Russische Federatie (als opvolger van de Sovjet-Unie) bezitten nog steeds verreweg de grootste kernwapenarsenalen.

Groeiende wapenexport naar het Midden-Oosten

Vanavond vond in het gebouw van de Samenwerkende Democratische Organisaties (van mensen afkomstig uit Turkije) een Vredesweekbijeenkomst plaats over de groeiende wapenexport naar het Midden-Oosten. De bijeenkomst werd ingeleid door Wendela de Vries van de organisatie “Stop Wapenhandel” die onderzoek doet naar Nederlandse en Europese wapenhandel en daar actie tegen voert.

Wendela de Vries stelde het erg op prijs om over deze materie te spreken met een gemengd Nederlands/Turks publiek. Juist rond de rol van Turkije in de strijd in het Midden-Oosten is erg veel te doen en er wordt ook binnen de Nederlandse vredesbeweging intensief over gediscussieerd.

Universele Viering en Enschedese Verklaring van Vrede

“21 september” is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot Internationale Dag van de Vrede. Voor het vijfde achtereenvolgende jaar organiseerden de Raad voor Levensbeschouwingen en Religies Enschede, de Raad van Kerken Enschede, de Wereldvredesvlam Twente en Enschede voor Vrede op deze dag een Universele Viering van de Internationale Dag van de Vrede. Thema was dit jaar “Vrede. Je moet het maar durven.”

Wethouder Eelco Eerenberg verrichtte ook hier de opening. Hij begon met het contrast tussen deze bijeenkomst en de streekderby tussen Heracles en FC Twente waar hij net vandaan kwam en die omgeven was van tekenen van geweld. De onderlinge aversie tussen de twee supporterslegioenen en de enorme politie-inzet die nodig was om een en andere in goede banen te leiden.

Het tonen van wie je bent en het zichtbaar worden van onderhuidse spanningen

Vanmiddag werd in de Wintertuin van de Wonne de Enschedese Ambassade van Vrede geopend. Dat gebeurde door de Enschedese Ambassadeur van Vrede, Bert Woudstra, die vertelde dat hij als zevenjarige jongen in 1939 met zijn ouders de oorlogskerkhoven in Vlaanderen en Noord-Frankrijk bezocht. Onder de indruk hiervan was hij er van overtuigd dat de mensheid niet nog eens zo’n tragedie over zich af zou roepen, maar niets bleek minder waar. Enkele maanden later brak de Tweede Wereldoorlog uit met nog grotere drama’s als de eerste. Als joods jongetje heeft Bert Woudstra op verschillende plekken ondergedoken gezeten om na de oorlog erachter te komen dat zij halve familie was afgevoerd en omgebracht.

En ook na de Tweede Wereldoorlog lijken we er bitter weinig van geleerd te hebben. Je kunt de vrede niet aan politici overlaten, zo houdt Bert Woudstra zijn gehoor voor, maar je zult er zelf ook je verantwoordelijkheid voor moeten nemen in je omgang met anderen, met de wereldproblematiek en bijvoorbeeld bij economische en technologische ontwikkelingen. We zullen juist als burgers continu met elkaar in gesprek moeten blijven en mogelijke conflicten juist ook via het gesprek moeten proberen op te lossen of op z’n minst hanteerbaar te maken in plaats van met geweld. Hij sloot af met de wijze woorden die de Griekse wijsgeer Perikles 2.500 jaar geleden uitsprak en die nog steeds actueel zijn: “Wij beschouwen de discussie niet als een struikelblok voor actie, maar als een noodzakelijke voorwaarde om wijs te handelen. Wij geloven dat geluk een vrucht is van vrijheid en de vrucht van vrijheid is die van moed.”

Ontmoeting met Syrisch-Orthodoxe kerk centraal bij Pelgrimage van Gerechtigheid en Vrede

In oktober 2013 vond in de Zuid-Koreaanse stad Busan de 10de Assemblee van de Wereldraad van Kerken plaats. Zo’n Assemblee is een 7-jaarlijkse “algemene ledenvergadering” waar vertegenwoordigers van de inmiddels 350 lidkerken van de Wereldraad bijeenkomen voor ontmoeting, uitwisseling en het uitzetten van gezamenlijk beleid.

Vanavond sprak adjunct secretaris-generaal van de Wereldraad, de Nederlander Hielke Wolters in de Remonstrantse kerk in Hengelo over één van de meest inspirerende en uitdagende uitkomsten van deze Assemblee: het besluit en de oproep tot een Pelgrimage van Gerechtigheid en Vrede. Als tweede spreker na de pauze sprak Kees Nieuwerth, lid van het moderamen van de Raad van Kerken in Nederland, over de plannen om die Pelgrimage van Gerechtigheid en Vrede ook in Nederland vorm en inhoud te geven.

100 jaar na het begin van de Eerste Wereldoorlog – niets geleerd?

Precies op de plek waar de Dinkel de Duits-Nederlandse grens voor de eerste keer passeert, ligt tussen Gronau en Losser de “Oase”. Een terrein voor vrede en verzoening, beheerd door een stichting die tot stand is gekomen door een initiatief van de gezamenlijke kerken van Gronau en Losser. Op de Oase wappert continu de regenboogkleurige Vredesvlag. Vanavond had ze echter gezelschap van de echte regenboog: het regende pijpenstelen.

Toch hadden 30 mensen uit Duitsland en Nederland de regen getrotseerd om aanwezig te zijn bij de het tweewekelijkse “Oasefeuer” dat vanavond als herdenking aan de 100 jaar geleden begonnen Eerste Wereldoorlog brandde. Onder de titel “Nichts gelernt?” had Pax Christi im Bistum Münster een programma gemaakt bestaande uit een aantal liederen, gedichten en andere teksten over de Eerste Wereldoorlog en de oorlogen die daarna nog zijn gevoerd.