Muziek verbindt naar vrede

Als slotakkoord van de Vredesweek 2015 “Vrede Verbindt” klonken vanavond in het Rabotheater in Hengelo de klanken van vrede en verzoening van het Armeens-Turkse duo Vardan Hovanissian (duduk) en Emre Gültekin (saz). Met hun tweeën speelden ze stukken van Turkse en Armeense componisten om te laten zien hoe rijk het samen leven en samen spelen van verschillende culturen is.

Eeuwenlang hebben de Armeense en Turkse culturen, samen met nog tientallen andere, naast elkaar bestaan in Anatolië en elkaar over en weer beïnvloed. Het heeft tot mooie muziek en andere kunstvormen geleid. De musici benadrukken hoe belangrijk het is om de herinnering hieraan vast te blijven houden en deze niet ook met de genocide in de vergetelheid te laten geraken.

Vrouwen als verbinders voor vrede

Bij haar toezegging de Enschedese Ambassadeur van de Vrede te worden, benadrukte Seçil Arda het belang van een debatbijeenkomst tijdens de Vredesweek, naast alle presentaties van sprekers, materialen, films en muziek die we al organiseerden. Dat debat, zo werd overeengekomen, zou dan over de rol van vrouwen als vredestichters gaan. Bij de samenstelling van het panel is de nadruk komen te vallen op vrouwen die als vluchteling uit ernstige conflictgebieden afkomstig zijn. Ook nu weer erg actueel. Als we het over vrede hebben moeten we het helaas ook over oorlog hebben, aldus Arda.

De vrouw die voor een uitgebreidere inleiding is gevraagd, is Leila Jaffar, een Nederlandse Palestijnse die lange tijd betrokken is geweest bij de Joods-Palestijnse dialoog (“over ons gemeenschappelijke conflict”) en tegenwoordiger en bureau heeft voor interculturele communicatie en mediation. Een rijke achtergrond om tot ons te spreken, maar zelfs dan sta je altijd nog op de schouders van reuzen uit het verleden. Zo haalt ze een uitspraak aan van Socrates (“verandering komt niet voort uit de strijd tegen het slechte, maar uit het bouwen aan het goede”)  en van Rumi (“gisteren was ik slim en wilde de wereld veranderen, vandaag ben ik wijs en verander ik mij zelf”).

Verbinden om vrede

Vanochtend vond in de vorige week zondag geopende tot Ontmoetingskerk vernieuwbouwde Vredeskerk de Oecumenische Vredesdienst plaats met naast de ontvangende Protestantse gemeente Enschede ook voorgangers en kerkgangers van de Rooms-Katholieke parochie, de Syrisch-Orthodoxe kerk, de Vrije Evangelische gemeente, de Doopsgezinde gemeente en het Leger des Heils. Met recht een ontmoeting in veelkleurigheid en een verbinding om vrede.

Alle deelnemende kerkgenootschappen was gevraagd en symbool uit de eigen traditie mee te nemen dat voor hen de vrede symboliseerde.

Vrede verbindt: Samen zingen om het ideaal vast te houden

Alweer een kortlopende traditie: een Vredesweekbijeenkomst op de vrijdagavond rond het Oase-vuur op de grens van Nederland en Duitsland die in het midden van de onderstaande foto met een soort tegelpad is aangegeven. Als we met elkaar praten is er bij Duitsers en Nederlanders toch altijd iets van een taalprobleem, al was het maar dat de een zijn of haar moedertaal kan spreken en de ander zich ook in de taal probeert duidelijk te maken. Maar als we samen zingen, maakt de taal niet uit. Dat kan Nederlands, Duits of Engels zijn.

Waar de organisatoren Enschede voor Vrede en Pax Christi im Bistum Münster vorig jaar nog een thema (Duitse dienstweigeraars die tijdens de Eerste Wereldoorlog de grens naar het neutrale Nederland overstaken) hadden uitgewerkt, was dit jaar gekozen voor de verbondenheid door vredesliederen die we aan weerszijden van de grens kennen.

Vrede verbindt: overstijg het eigenbelang

Eén dag na de worsteling met de bloedige broederstrijd van honderd jaargeleden, stond vanavond in het gebouw van de Samenwerkende Democratische Organisaties (van mensen afkomstig uit Turkije) de huidige oorlog in Turkije centraal: de onlangs hervatte strijd tussen de Turkse regering en de Koerden. En wel vanuit het perspectief van de Turkse vredesbeweging, waartoe de inleider van vanavond, Ali Ugural, behoort.

Volgens Ali vindt iedereen “vrede” wel een mooi woord, maar bestaat de geschiedenis toch vooral uit oorlogen en geweld. De vredesbeweging zet zich, in Turkije en wereldwijd, al lange tijd in voor een vreedzaam en harmonieus samenleven, maar het lijkt maar niet te willen lukken. Sterker nog, de onderlinge spanningen lijken alleen maar erger te worden. Naast de beweging van mensen die in vrede geloven en zich daarvoor in willen zetten, bestaat een veel grotere groep van mensen die het nauwelijk interesseert. Koud laat. Alleen heel schokkende gebeurtenissen of bedreigingen brengen hen ook soms in beweging, maar dan kan het alle kanten op gaan.

Bloedbroeders in Hengelo

Vanavond waren de “Bloedbroeders”, de Nederlandse Turk Sinan Can en de Nederlandse Armeniër Ara Halici op uitnodiging van de stichting Vredes- En DuurzaamheidsActiviteiten Netwerkstad in het theatercafé van het Rabotheater in Hengelo. Afgelopen voorjaar, in de weken voorafgaand aan de 100^ste herdenking van de Armeense Genocide, werd hun zesdelige documentaire Bloedbroeders door de VARA uitgezonden en vanavond waren ze in Hengelo om te vertellen over hun ervaringen tijdens het maken van deze documentaire en na de uitzending.

Het idee voor de Bloedbroeders ontstond een paar jaar geleden bij Sinan toen hij voor andere documentaireserie “Uitgezet”, die het leven volgde van een aantal door Nederland uitgezette asielzoekers, een uitgezette familie naar Armenië volgde. Voor hem was dat net zo vanzelfsprekend als de andere landen die hij bezocht in het kader van deze serie, maar in zijn omgeving hoorde hij wel mensen zeggen “Je gaat toch niet als Turk naar Armenië?!”. In Armenië voelde hij zich heel plezierig, maar zodra de mensen daar ontdekten dat hij van Turkse afkomst was, vroegen ze hem wel meteen “Waarom erkennen jullie de genocide niet?”.

Vredestechniek richt zich op verbinding tussen mensen

Na drie Vredesweeksymposia aan de Universiteit Twente georganiseerd door de Wetenschapswinkel en Enschede voor Vrede vond vanavond het eerste Vredesweeksymposium plaats van hopelijk een nieuwe reeks die mede wordt georganiseerd door het bureau Studium Generale. De aldus tot stand gekomen verbinding tussen de Vredesweekactiviteiten en het reguliere Studium-Generale-programma leverde meteen al een goed gevulde zaal op met een qua leeftijden zeer gevarieerd publiek.

Studium-Generale-coördinator Peter Timmerman begon bij de introductie van thema met de tegenstelling van het Vredesweekthema “Vrede Verbindt”: “Oorlog Scheidt”. Tegelijkertijd kost het ons weinig moeite om oorlogvoering met technologie te verbinden. In de loop der eeuwen zijn de meest geavanceerde wapensystemen ontwikkeld met de atoombom als (voorlopig?) hoogte-, of liever: dieptepunt. Maar hoe zit het eigenlijk met de verbinding tussen vrede en technologie? Bestaat er ook technologie om vrede te bevorderen? Dat is de zoektocht die deze avond een aanvang zou nemen en die dicht bij huis kan beginnen: in de tegenover de Universiteit Twente gelegen Enschedese woonwijk Twekkelerveld.